Moskwa na anglojęzycznej mapie Rosji - Sputnik Polska, 1920
Rosja
Najnowsze informacje prosto z Rosji: polityka, gospodarka, społeczeństwo.

100 lat ZSRR. Iluzoryczny projekt czy źle rozumiane dobro

© Sputnik . Pavel Lisitsyn / Przejdź do mediabankuMuzeum rzeczy z epoki radzieckiej "Zrobione w ZSRR" w Jekaterynburgu
Muzeum rzeczy z epoki radzieckiej Zrobione w ZSRR w Jekaterynburgu - Sputnik Polska, 1920, 30.12.2022
Mija 100. rocznica utworzenia Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich. Na państwo radzieckie można patrzeć na wiele sposobów, ale jedno jest pewne: jego powstanie w dużej mierze ukształtowało historię XX wieku.

Jak na mapie świata pojawiło się największe państwo

Pięć lat po rewolucji październikowej, 30 grudnia 1922 roku na I Zjeździe Rad została przyjęta deklaracji o utworzeniu ZSRR. Nastąpiło to po zjednoczeniu Rosyjskiej Federacyjnej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej z Ukraińską, Białoruską SRR i Zakaukaską Federacyjną Socjalistyczną Republiką Radziecką. Stopniowo Związek Radziecki zjednoczył 15 socjalistycznych republik: rosyjską, ukraińską, białoruską, uzbecką, kazachską, gruzińską, azerbejdżańską, litewską, mołdawską, łotewską, kirgiską, tadżycką, ormiańską, turkmeńską i estońską.
Idea państwa radzieckiego opierała się na nauce Włodzimierza Lenina i Karola Marksa o walce o obalenie kapitalizmu i budowę społeczeństwa komunistycznego. Porządek socjalistyczny stał się nadzieją zwykłych ludzi, podczas gdy Imperium Rosyjskie przeżywało trudne czasy. Kryzys wewnętrzny imperium i I wojna światowa stały się katalizatorami powstania Związku Radzieckiego.
Światowe mocarstwo miało na swoim koncie poważne osiągnięcia: zwycięstwo w wojnie z hitlerowskim faszyzmem, podbój kosmosu, postępy w nauce i przemyśle, likwidację analfabetyzmu i realizację zasady sprawiedliwości społecznej. Związek Radziecki nie był jednak państwem idealnym, posiadał szereg poważnych i podatnych na zniszczenie elementów. Przede wszystkim był to dogmatyzm ideologii sowieckiej i błędy w gospodarce planowej. Niekończąca się konfrontacja z państwami zachodnimi wymuszała utrzymanie równowagi sił w wyścigu zbrojeń ze znacznie potężniejszą gospodarką USA.
W rezultacie projekt upadł - ZSRR przetrwał prawie 69 lat. 25 grudnia 1991 roku nad Pałacem Senackim na moskiewskim Kremlu opuszczono czerwoną flagę ZSRR i podniesiono rosyjską trójkolorową. Następcą prawnym państwa stała się Federacja Rosyjska.
Cmentarz Mauzoleum Żołnierzy Radzieckich w Warszawie - Sputnik Polska, 1920, 27.10.2022
Polityka
ZSRR nie wyzwolił Polski w 1945 roku? Kreml: Potworne kłamstwo

Niespełnione nadzieje

Wielu ekspertów uważa, że powstanie nowego typu państwa w dużej mierze zdeterminowało historię XX wieku. Związek Radziecki stanowił ideologiczne i polityczne wyzwanie dla całego świata kapitalistycznego, oferując alternatywę i przewidując rozprzestrzenianie się jego idei na całym świecie. Zdaniem Predraga Markovicia, serbskiego historyka i dyrektora Instytutu Historii Współczesnej, to właśnie Związek Radziecki "nadał ton" dwudziestemu wiekowi.
Związek Radziecki służył jako obietnica nowego świata. Był to tylko pierwszy krok do stworzenia światowej proletariackiej Międzynarodówki. W związku z tym wiele decyzji okazywało się improwizacją. Chodziło o to, że Związek Radziecki będzie tylko początkiem szerszego sojuszu "proletariuszy wszystkich krajów". Z czasem kraj ten przeszedł ewolucję od pierwszego państwa światowego proletariatu do mocarstwa, które, zwłaszcza za czasów Stalina, pod wieloma względami wracało do imperialnej polityki carskiej Rosji - powiedział w rozmowie ze Sputnikiem Predrag Marković.
Według historyka Władimira Szapowałowa, upadek tak dużego państwa miał negatywny wpływ na całą społeczność międzynarodową.
Nastała era "świata po amerykańsku" - nie było już nikogo, kto mógłby powstrzymać USA i ich agresywne aspiracje. A efektem tego było zbombardowanie Belgradu, zniszczenie całych państw, ogromne straty w ludności cywilnej w Azji, Afryce i Europie. To wszystko jest konsekwencją tego, że równowaga sił została zniszczona, a to z kolei doprowadziło do wzrostu niestabilności na świecie - wyjaśnił ekspert.
Władimir Putin na sesji plenarnej Wschodniego Forum Ekonomicznego 2021 - Sputnik Polska, 1920, 16.04.2022
Rosja
Putin podpisał ustawę o karach pieniężnych za utożsamianie ZSRR i nazistowskich Niemiec

ZSRR a Polska

Nie ulega jednak wątpliwości, że ZSRR odcisnął znaczące piętno na historii rozwoju wielu krajów. Politolog Tomasz Jankowski rozmawiał ze Sputnikiem o tym, jaki wpływ Związek Radziecki miał na Polskę.
Jeśli mówić o wkładzie Związku Radzieckiego w polską państwowość to należałoby zacząć od samego początku, od rewolucji październikowej, po której Włodzimierz Lenin jako pierwszy przywódca państwa uznał rząd niepodległej Polski powołany po 123 latach zaborów. Sprawa polska przestała być wyłączną kwestią mocarstw zachodnich, kiedy to zarówno Niemcy, jak też Francuzi i Brytyjczycy, próbowali rozgrywać sprawę polską podczas pierwszej wojny światowej. Natomiast Lenin nie tyle obiecywał, co po prostu uznał tę niepodległość.
Oczywiście później doszło do wojny polsko-bolszewickiej. Była to wojna, która w zasadzie wybuchła kompletnie bez sensu, bo jak się później okazało, że po rzekomo wygranej Bitwie Warszawskiej zgodnie z Traktatem ryskim Polska dostała mniejsze granice niż te, które Lenin oferował Polsce wcześniej.
Tak czy inaczej, wszystkie te niesnaski mogły być przekreślone przez nasze wspólne zwycięstwo w drugiej wojnie światowej. Bo gdyby nie 600 tys. poległych żołnierzy radzieckich na polskiej ziemi, to wysoce prawdopodobne, że nie byłoby ani Polski, ani polskiego narodu, ani polskiej tożsamości, bo hitlerowcy w swoich planach, najdelikatniej mówiąc, tego nie uwzględniali. Chociaż my w Polsce dzisiaj pamiętamy głównie o 17 września, o zbrodni katyńskiej. Natomiast nie potrafimy chyba porównać tego z tym, co się działo w latach 1944-1945– mówi Tomasz Jankowski.
Według niego, w późniejszym czasie na stosunkach polsko radzieckich zaważyła jednak dominacja Związku Radzieckiego nad polską polityką.
Przynajmniej tak było to postrzegane w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej Oczywiście nałożyło się tu wiele historycznych uprzedzeń obecnych w narodzie polskim i tak naprawdę nie wykorzystaliśmy szansy, którą dawał nam Związek Radziecki, żeby doprowadzić do polsko-rosyjskiego ale też szerzej polsko-wschodniego pojednania. Ogromną rolę w tym odegrały mocarstwa zachodnie, które podsycały konflikty, generowane poprzez ogromny sponsoring choćby dla ruchów antykomunistycznych w Polsce, takich jak Solidarność.
Polska historiografia dzisiaj neguje pomoc dla Polski Ludowej. Zresztą w obiegu są takie wypowiedzi, że my dawaliśmy Rosjanom węgiel, a oni w zamian za to brali od nas cukier. Natomiast w tym czasie mieliśmy do czynienia z szybkim uprzemysłowieniem kraju. Wymienię, na przykład, zakłady w Mielcu, które, gdyby nie radzieckie technologie budowy samolotów, nie rozwinęłyby się do takiego stopnia. Kilka lat po upadku Związku Radzieckiego ta fabryka samolotów, no może nie upadła, ale ograniczyła swoją produkcję do 10 proc.. Ja uważam, że wiele dobrych rzeczy w Polsce nie miałoby miejsca bez Związku Radzieckiego. Aczkolwiek zauważam oczywiście, że były pewne niedociągnięcia, że może ten cały ten projekt ZSRR nie był do końca skonkretyzowany, no bo jakby nie było, on nie przetrwał nawet stu lat – stwierdził politolog.
Tomasz Jankowski wyjaśnił też, dlaczego Rosjanie, jak mu się wydaje, tęsknią za Związkiem Radzieckim.
Po pierwsze, niespotykany w historii awans społeczny, bo przecież synowie chłopów z dziada pradziada mogli skończyć szkołę i zostać inżynierami. Po drugie, był to okres względnej równości społecznej, to znaczy nie było w Związku Radzieckim takich nierówności dochodowych, jak jest obecnie. No i wygrana wojna z Trzecią Rzeszą, a właściwie można powiedzieć z całym tak zwanym „cywilizowanym światem”, który wspierał Hitlera w jego dążeniu do zniszczenia Związku Radzieckiego – podsumawał Tomasz Jankowski.

Świętowania na Kremlu nie będzie

Władimir Putin uważa upadek ZSRR za tragedię, największą katastrofę XX wieku. Według niego "kto nie żałuje upadku Związku Radzieckiego, ten nie ma serca; kto chce go odtworzyć w dawnej formie, ten nie ma głowy". Jednocześnie podkreśla, że Rosja nie próbuje przywrócić ZSRR.
Związek Radziecki nie istnieje, przeszłość nie istnieje. I dziś Rosja tego nie potrzebuje, nie dążymy do tego - zaznaczył rosyjski prezydent.
Jak poinformował rzecznik prezydenta Rosji Dmitrij Peskow, nie będzie oficjalnych uroczystości z okazji 100. rocznicy powstania ZSRR. Jak zaznaczył, Kreml uważa ZSRR za "ważną, integralną część rosyjskiej historii", ale nie ma planów świętowania tej okrągłej rocznicy.
Rocznica rewolucji październikowej, ZSRR - Sputnik Polska, 1920, 24.12.2021
Gorbaczow: Po rozpadzie ZSRR USA „uderzyła do głowy woda sodowa”
Po wprowadzeniu ograniczeń przez Unię Europejską strona pl.sputniknews.com nie jest dostępna w UE. Blokadę można ominąć, korzystając z aplikacji VPN na urządzeniu mobilnym lub komputerze. Zostań z nami!
Aktualności
0
Aby wziąć udział w dyskusji,
zaloguj się lub zarejestruj się
loader
Czaty
Заголовок открываемого материала