12:48 17 Grudzień 2018
Na żywo
    Przywódca ZSRR Józef Stalin, prezydent USA Franklin Roosevelt i premier Wielkiej Brytanii Winston Churchill na Konferencji teherańskiej w 1943 roku

    Teheran '43: jak to było?

    © Sputnik .
    Opinie
    Krótki link
    7200

    28 listopada mija 75. rocznica rozpoczęcia Konferencji teherańskiej, spotkania przywódców ZSRR, USA i Wielkiej Brytanii, Józefa Stalina, Franklina Roosevelta i Winstona Churchilla, którzy opracowali i przyjęli konkretne plany dotyczące ostatecznego rozbicia hitlerowskiej III Rzeszy i jej sojuszników oraz powojennego kształtu świata.

    O tym, jak zapewniano warunki do pracy i bezpieczeństwo radzieckiej delegacji na Konferencji teherańskiej, w wywiadzie dla Sputnika opowiedział doradca Federalnej Służby Ochrony Rosji, doktor nauk historycznych Siergiej Diewiatow.

    — Wybór miejsca takiego spotkania to oczywiście kompromis, dlaczego jednak wybrano właśnie irańską stolicę?

    — Po pierwsze, Teheran był kontrolowany przez radzieckie wojska. Po drugie, w Iranie miały swoje szerokie przedstawicielstwo organy kontrwywiadu wojskowego oraz rezydentura wywiadu zagranicznego. Po trzecie, Iran był stosunkowo dogodnym miejscem spotkania dla wszystkich uczestników konferencji. I na koniec, przez lata przebywania tam radzieckich wojsk i służb specjalnych było mniej więcej wiadomo, kto i jakie zagrożenie stwarza dla tego rodzaju konferencji. Było wiadomo, jaka jest niemiecka agentura, jakie są jej cele i zadania, jakie siły polityczne tak czy inaczej sympatyzują z Hitlerem, skąd płynie realne zagrożenie.

    — A kiedy rozpoczęły się właściwe przygotowania do konferencji?

    — Możemy dokładnie powiedzieć, kiedy właściwie organy bezpieczeństwa państwowego otrzymały rozkaz takiego wyjazdu — zadziało się to na początku sierpnia, ale nie później 12 sierpnia 1943 roku (…), bo właśnie tego dnia zapadła decyzja o tym, że do Teheranu wylatują pracownicy organów bezpieczeństwa państwowego (…).

    Sztab koordynacyjny mieścił się w Baku, nad jego pracami czuwał zastępca ludowego komisarza do spraw wewnętrznych Krugłow. W Iranie działała rezydentura wywiadu zagranicznego i kontrwywiadu NKWD. W związku z tym, że na terytorium Iranu przebywały wojska radzieckie, działał tam również kontrwywiad wojskowy Smiersz. Niezależnie od tego przed organami ochrony państwowej stał szereg niezmiernie trudnych zadań (…).

    Po pierwsze, przewiezienie najwyższego kierownictwa ZSRR na terytorium Iranu. Ogromnym problemem było to, że był to pierwszy wyjazd Stalina za granicę w charakterze najważniejszej osoby Związku Radzieckiego. I tym bardziej, że zadanie to przypadło na lata wojny. I dlatego, że 6. Zarząd NKGB nie miał zwyczajnie doświadczenia, wypracowanych schematów działania w takich warunkach. Jednocześnie ochrona Stalina na tamten moment urządzona była naprawdę bardzo skutecznie.

    Co więcej, do hitlerowskich służb wywiadowczych dość szybko doszła informacja o planowanym spotkaniu trójki.

    — Uważa się powszechnie, że te informacje „wyciekły" za sprawą agenta niemieckiego wywiadu w brytyjskiej ambasadzie w Teheranie.

    — Ze strony niemieckiej rozpoczęły się działania mające na celu ewentualną likwidację przywódców antyhitlerowskiej koalicji. Mówiąc dokładniej, III Rzesza postawiła przed sobą zadanie zorganizowania zamachu i w miarę możliwości zabójstwa Stalina, Roosevelta i Churchilla. Co więcej, przeprowadzono udany desant grupy dywersyjnej w górzystej miejscowości znajdującej się jakieś 70 km od Teheranu. Próby zmiany biegu II wojny światowej rzeczywiście miały miejsce. Warto zauważyć, że radziecki kontrwywiad spisał się tu medal — zdemaskował i zatrzymał uczestników grupy, która miała wszystkie szanse ku temu, by się zamaskować. Nie potrafiła jednak zrobić nic.

    Uczestnicy ćwiczeń taktycznych wojsk desantowo-szturmowych w obwodzie żytomierskim
    © Sputnik . Press Service of the President of Ukraine
    W czasie przygotowań do konferencji ujawniono i unieszkodliwiono około 160 najbardziej aktywnych i zdolnych do działania hitlerowskich agentów na terytorium Teheranu i przylegających do niego terytoriów. Dość aktywne czystki miały miejsce w samym Teheranie. Trzeba powiedzieć, że bardzo brutalne czystki przeprowadzała Wielka Brytania — na tyle brutalne, że niemieccy agenci uciekali na terytorium zajmowane przez radziecki wojska, dlatego że u nas ich przesłuchiwano, dokumentowano zeznania, a Anglicy nierzadko najzwyczajniej w świecie ich rozstrzeliwali.

    — Dyplomację wyższego szczebla uprawia się się nie tylko za stołem negocjacyjnym, ale też obiadowym. Jak strona radziecka zapewniała wyżywienie uczestnikom konferencji?

    — Żywność, za wyjątkiem jedzenia, które szybko się psuje, przywieziono ze Związku Radzieckiego, za pośrednictwem kremlowskiej kuchni, która także była częścią 6. Zarządu. Jedzenia było dużo — przecież Stalin wydawał przyjęcia na najwyższym szczeblu, musiały się na nich znaleźć tradycyjne dania rosyjskiej kuchni.

    W okolicach Teheranu oznaczono źródła wody pitnej. Korzystanie z wody spod kranu było na tamten moment kategorycznie wzbronione z racji dość utrudnionych analiz bakteriologicznych. Dlatego radzieckie samochody do rozwożenia wody podjeżdżały do konkretnych, z góry określonych źródeł, skąd czerpano wodę na wszystkie okazje. Specjaliści z laboratorium brali próbki, stwierdzali jakość wody. Nie wykluczano możliwości skażenia źródeł. Podobna sytuacja była z mięsem i rybą — częściowo przywożone je ze Związku Radzieckiego, a częściowo z okolic. Bezpieczeństwo żywności gwarantowała kremlowska kuchnia na praktycznie wszystkich etapach konferencji.

    — Stalinowska limuzyna, opancerzony „Packard" wytrzymał ten przejazd?

    Prezydent Stanów Zjednoczonych Donald Trump ułaskawił indyka w Święto Dziękczynienia w ogrodzie przed Białym Domem
    © AP Photo / Manuel Balce Ceneta
    — Tak. Tam były pojazdy należące do trzech marek pochodzących z importu — „Packardy", „Lincolny" i „Cadillaki" oraz jedna radziecka marka ZiS-101. W każdym razie przewóz pierwszych osób w państwie, który spoczął na stronie radzieckiej, zapewniały samochody należące do Garażu Specjalnego Przeznaczenia. Nota bene, Roosevelta i Churchilla także obsługiwały samochody z Garażu Specjalnego Przeznaczenia. Dla brytyjskiej delegacji na przykład wydzielono trzy pojazdy opancerzone i dwa zwykłe.

    — A jak odbywały się przygotowania budynku ambasady radzieckiej?

    — Prace związane z zapewnieniem bezpieczeństwa spotkań z udziałem najwyższych przywódców były więcej niż poważne. Proszę sobie tylko wyobrazić: na terytorium naszej ambasady w czasie jednej zmiany pracowało 140 osób — pracowników i naszych, i amerykańskich i brytyjskich służb specjalnych. W promieniu ambasady bezpieczeństwa strzegło 200 radzieckich karabinierzy. Ale też ci oficerowi, którzy akurat odpoczywali, przebywali w charakterze rezerwistów z bronią w rękach na terytorium ambasady. Rozbito tam namioty, urządzono kuchnie polowe. Wszystko to pozwalało udaremnić zamach, próbę zabójstwa, ale też wytrzymać starcie zbrojne.

    —  Jak radziecka delegacja wyruszyła w drogę?

    — Dostarczenie jej na konferencję było także wielkim zadaniem. 22 listopada z Moskwy w kierunku Baku pociągiem wyjechała oficjalna delegacja w składzie Józefa Stalina, ludowego komisarza spraw zagranicznych Wiaczesława Mołotowa, marszałka Klimenta Woroszyłowa. Do Teheranu jechał też ludowy komisarz spraw wewnętrznych Ławrientij Beria, który brał udział w konferencji, ale nie w charakterze członka oficjalnej delegacji. Do irańskiej stolicy wyjechała też grupa wojskowych, przedstawiciele Ludowego Komisariatu Spraw Zagranicznych. Zastępca ludowego komisarza Andriej Wyszynski na tamten moment był już w Teheranie. Jechali koleją Moskiewsko-Riazańską, z Baku do Teheranu radziecka delegacja musiała lecieć samolotami. To była jedyna dla Józefa Stalina podróż samolotem.

    — Jednym z najbardziej znanych wydarzeń związanych z konferencją była przeprowadzka Roosevelta ze znajdującej się w sporym oddaleniu amerykańskiej rezydencji do ambasady ZSRR, bowiem w radzieckiej rezydencji prezydent USA miał pewną ochronę przed ewentualnymi niebezpieczeństwami. Jak Roosevelta udało się do tego przekonać?

    — W irańskiej stolicy już pierwszego dnia spotkania, nasza strona przedstawiła następujące stanowisko — z początku na szczeblu oficerów ochrony państwowej, a następnie sam Stalin, który osobiście powiedział Rooseveltowi, że w tej trudnej sytuacji byłoby dobrze, gdyby amerykański lider zatrzymał się w radzieckiej ambasadzie. Tym bardziej że w radzieckiej ambasadzie zawczasu wygospodarowano dla Roosevelta pokój. Amerykański prezydent miał ograniczone możliwości ruchowe i nasza strona zrobiła wszystko, że Roosevelt czuł się komfortowo. I Roosevelt się zgodził. Dzięki temu Stalin i Roosevelt mieli możliwość omówienia tych i innych problemów bez udziału Churchilla. Dla niego był to oczywiście silny cios polityczny. Dlatego że jeśli brać pozycję Churchilla i pozycję Roosevelta, to w danym przypadku amerykańskie stanowisko było dużo bardziej racjonalne niż stanowisko zajmowane przez nastawionego antyradziecko Churchilla. Oczywiści sojusz Wielkiej Brytanii i ZSRR był na tamten moment związany z okolicznościami — wrogość Churchilla do Rosji, a następnie Związku Radzieckiego była organiczna, jak to się mówi, na poziomie idiosynkrazji.

    —  Nikołaj Własik w swoich wspomnieniach pisał, że Roosevelt na przyjęciu wydanym przez Stalina w Teheranie, wysoko ocenił naszego szampana, i że prezydentowi USA wysłano w prezencie skrzynkę tego trunku. Jakim to szampanem podejmowano sojuszników w imieniu Stalina? W ZSRR istniało kilka miejsc, gdzie go produkowano.

    — To był krymski szampan. To prawda, szampana w Związku Radzieckim produkowano też w innych miejscach, ale nie należy mylić klasycznej produkcji trunku i metody fabrycznej. One zasadniczo się różnią. W Teheranie podawano klasycznego szampana.

    — Jak wyróżniono osoby z ochrony państwowej, które uczestniczyły w przygotowaniach i organizacji teherańskiej konferencji?

    — Praktycznie wszyscy odebrali wysokie nagrody, ordery, medale. Mając na uwadze brak doświadczenia i szczególnie trudne okoliczności, służba bezpieczeństwa państwowego wywiązała się ze swoich zadań na najwyższym poziomie. A jeśli oceniać wyniki konferencji z politycznego punktu widzenia, to jej rezultaty dla Związku Radzieckiego było po prostu nadzwyczaj dobre.

    Zobacz również:

    Skrzydlate legendy Andrieja Tupolewa: wojna i pokój
    Ile ofiar pochłonęły wojny z udziałem USA
    Armia UE: czym tak naprawdę ma być
    Tagi:
    Konferencja teherańska, Franklin Roosevelt, Stalin, Winston Churchill, Stany Zjednoczone, ZSRR, Wielka Brytania
    Standardy społecznościDyskusja
    Komentarz przez FacebookKomentarz przez Sputnik
    • Komentarz