Piszą dla nas
Krótki link
Autor
3793
Subskrybuj nas na

Gruby pancerz, dobra zwrotność, siła ognia, łatwość produkcji i eksploatacji - ponad 80 lat temu, 19 grudnia 1939 roku przyjęto na wyposażenie armii najsłynniejszy czołg XX wieku, radziecki T-34.

W tym czasie stał się standardem opancerzonych pojazdów bojowych uznawanym na całym świecie. Jednak na drodze do takiego sukcesu konstruktorzy napotkali wiele problemów, które zostały wyeliminowane w trakcie prac. O tym, jak ZSRR podczas wojny zdołał stworzyć czołg wszech czasów - w materiale Sputnika.

Od kół po gąsienice

Biuro Projektowania Maszyn w Charkowie otrzymało w październiku 1937 roku zadanie opracowania czołgu gąsienicowego A-20 z działem 45 mm. Równolegle projektanci zajmowali się projektowaniem czołgu gąsienicowego A-32.

Zewnętrznie A-32 i A-20 były bardzo podobne. Ale opancerzenie pierwszego czołgu było znacznie mocniejsze - maszyna była chroniona dookoła przez 30-mm płyty pancerza. Pod względem uzbrojenia czołg gąsienicowy wyposażony w działo L-10 o kalibrze 76 mm również przewyższał kołowego konkurenta. Przy tym 19-tonowy A-32 był tylko o tonę cięższy od A-20.

Zgodnie z wynikami prób i testów na poligonie dowództwo Armii Czerwonej wybrało z dwóch projektów gąsienicowy pojazd pancerny, chociaż było dość dużo przeciwników tej konstrukcji. A-32 był wolniejszy i nie tak zwrotny, ale miał dużą rezerwę na zwiększenie masy i potencjał do modernizacji, co umożliwiło wzmocnienie go pancerzem i uzbrojeniem. Ponadto wyróżniał się zwiększoną zdolnością do działania w terenie.

Pod koniec grudnia 1939 roku Komitet Obrony przy Radzie Komisarzy Ludowych ZSRR postanowił przyjąć nowy czołg do służby z niewielkimi modyfikacjami pod indeksem T-34. Czołg miał zwiększony pancerz i teraz wytrzymywał uderzenia pocisków 37 mm. Było to szczególnie potrzebne w kontekście szybkiego rozwoju artylerii. Masa wzrosła do 24 ton. T-34 zostały uzbrojone w główną armatę L-11 kalibru 76 mm z lufą trzydziestu kalibrów i karabinami maszynowymi 7,62 mm.

BT-20 (A-20) – radziecki prototypowy czołg lekki
© CC0 / Unknown
BT-20 (A-20) – radziecki prototypowy czołg lekki

Rajd Charków - Moskwa

Pierwsze dwa prototypy zostały zmontowane do zimy 1940 roku i przejechały samodzielnie z Charkowa do Moskwy (i z powrotem), aby pokazać się najwyższemu kierownictwu kraju. Kierownik projektu T-34 Michaił Koszkin osobiście brał udział w pokonaniu tej trasy. W drodze powrotnej przeziębił się i dostał zapalenia płuc. Usunięto mu jedno płuco, we wrześniu konstruktor zmarł.

Niemniej jednak przejazd półtora tysiąca kilometrów świadczył o wysokiej charakterystyce operacyjnej maszyny pancernej. Mocny silnik diesla sprawiał, że czołg przyspieszał do 54 kilometrów na godzinę. T-34 z łatwością pokonywał rowy i bariery wodne.

A-32 – radziecki prototypowy czołg średni
A-32 – radziecki prototypowy czołg średni

Nowy produkt został wprowadzony na rynek latem 1940 roku, ale z powodu braku komponentów nie było możliwe osiągnięcie wymaganej wielkości produkcji - w ciągu roku zmontowano nieco ponad sto maszyn, a nie jak planowano sześćset. Ponadto czołg był nadal w surowym stanie, od jednostek bojowych otrzymano wiele uwag.

Co ciekawe, T-34 porównano z niemieckim Pz.III, którego kilka modeli zakupiono w Niemczech. Radziecka maszyna wydawała się załogom bardziej ciasna, pojawiły się pytania dotyczące układu narzędzi, czołgistom brakowało informacji z powodu złej jakości optyki. Ponadto „Niemiec” wyróżniał się bardziej niezawodnym silnikiem, przekładnią i szybkością. Doszło do tego, że chciano zawiesić produkcję T-34 do momentu wyeliminowania niedociągnięć.

W drodze do doskonałości

W styczniu 1941 roku projektanci zaczęli opracowywać ulepszony T-34M. Czołg okazał się dłuższy, węższy i wyższy. Dodano wieżyczkę dowódcy, amunicję zwiększono do stu pocisków. Pojazd bojowy był uzbrojony w potężne działo F-34 76 mm z lufą o długości czterdziestu kalibrów. Sprężynowe zawieszenie zastąpiono mocnym i wytrwałym drążkiem skrętnym, dopracowano skrzynię biegów, zwiększono silnik do 600 koni mechanicznych.

Wiosną 1941 roku zaczęto montować pierwsze modele T-34M. Ale zakończenie prac nad projektem nie powiodło się. Wraz z początkiem wielkiej wojny ojczyźnianej nie było możliwe zatrzymanie już wypracowanej produkcji poprzedniej wersji czołgu i testowanie nowego modelu. Przedsiębiorstwa nadal masowo montowały T-34 pierwszej modyfikacji, eliminując niektóre niedociągnięcia bezpośrednio na taśmie.

Wielkość produkcji stopniowo rosła. T-34 był już produkowany w kilku przedsiębiorstwach - w Niżnym Tagilu, Gorkim, Czelabińsku i Omsku. W 1942 roku ponad 12 tysięcy czołgów opuściło linię montażową. Jednocześnie projekt był stale aktualizowany, biorąc pod uwagę doświadczenie operacji wojskowych. Później wszystkim wcześniejszym modyfikacjom czołgu przypisano indeks T-34-76.

Czołgi T-34 prosto z taśmy w drodze na front, Stalingrad 1942 rok
© Sputnik . Georgiy Zelma
Czołgi T-34 prosto z taśmy w drodze na front, Stalingrad 1942 rok

Ostateczny wygląd

W 1944 roku przyjęto na stan armii najbardziej zaawansowaną wersję w tym czasie - T-34-85. Modernizacja była wymagana po pojawieniu się w Wehrmachcie „Tygrysów” i „Panter”, stworzonych wyłącznie do walki z T-34. Działo T-34-76 nie było już w stanie poradzić sobie z grubym przednim pancerzem niemieckich ciężkich czołgów - radzieccy czołgiści mogli podpalić je tylko z bardzo bliskiej odległości. A przeciwnik strzelał z daleka.

T-34 w akcji. Maszyna została uznana za najlepszy i najczęściej wykorzystywany czołg podczas II wojny światowej
© Sputnik . Nikolay Maksimov
T-34 w akcji. Maszyna została uznana za najlepszy i najczęściej wykorzystywany czołg podczas II wojny światowej

Pierwszą rzeczą, którą zrobili konstruktorzy, było podwojenie ochrony. Pancerz przedni dla T-34-85 zwiększono do 90 milimetrów, boczny - do 75 milimetrów. Ponadto wieża stała się trzyosobowa, co znacznie zwiększyło efektywność interakcji załogi. Poprawiono także widoczność z wieży dowódcy, wyposażono włazy do wygodniejszej ewakuacji czołgistów. Załoga T-34-85 składała się z pięciu osób - dowódca nie pełnił teraz funkcji nawigatora i mógł dokładniej monitorować sytuację na polu bitwy, skuteczniej zarządzać działaniami innych członków załogi.

Siła ognia czołgu znacznie wzrosła dzięki działu 85 mm, opracowanemu na podstawie działa przeciwlotniczego. Te T-34 pewnie przebijały 100-milimetrowy pancerz niemieckich czołgów w odległości kilometra, a na krótszą odległość pociski przeciwpancerne przedzierały się przez jeszcze potężniejszą obronę.

Czołg T-34 na ulicach Pragi po wyzwoleniu miasta, 1945 rok
© Sputnik .
Czołg T-34 na ulicach Pragi po wyzwoleniu miasta, 1945 rok

Powszechne uznanie

Nowe T-34 stały się główną siłą uderzeniową Armii Czerwonej - z powodzeniem przeciwstawiły się niemieckim ciężkim czołgom i innym dobrze bronionym pojazdom opancerzonym, a ze względu na dużą prędkość i zwrotność przeprowadzały naloty błyskawiczne za liniami wroga. Jednocześnie T-34-85 były bardziej niezawodne, a ich masowa produkcja natychmiast ruszyła w kilku zakładach w ZSRR. W ciągu ostatnich dwóch lat wojny z linii montażowej zjechało około 25 tysięcy pojazdów opancerzonych.

Ogólnie rzecz biorąc, konstrukcja czołgu okazała się tak skuteczna, że na jej podstawie powstało wiele innych modeli sprzętu wojskowego. Należą do nich czołg miotacz ognia OT-34, niszczyciele czołgów SU-85 i SU-100 oraz samobieżne działo artyleryjskie SU-122.

T-34 nie stracił na znaczeniu po wojnie. Czołg ten służył w prawie czterdziestu krajach i uczestniczył w większości konfliktów zbrojnych drugiej połowy ubiegłego wieku. T-34 walczył w Korei, Wietnamie, wojnach arabsko-izraelskich oraz w wielu krajach Afryki i Ameryki Łacińskiej. Stosunkowo niedawno T-34 został użyty w wojnie domowej w Jemenie.

Przez cały okres wyprodukowano ponad 84 tysiące różnych modyfikacji T-34. Ze względu na walory wojskowe, prostotę produkcji i łatwość eksploatacji wielu ekspertów wojskowych, w tym również zachodnich, uznaje T-34 za najlepszy czołg XX wieku. T-34 stał się jednym z symboli zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej.

Poglądy i opinie zawarte w artykule mogą być niezgodne ze stanowiskiem redakcji.

Zobacz również:

W Niemczech odrestaurują pomnik radzieckiego czołgu T-34
Biały „T-34” na Czukotce: „To bardzo kiepski żart” – wideo
Tagi:
T-34, czołg
Standardy społecznościDyskusja
Komentarz przez SputnikKomentarz przez Facebook
  • Komentarz