00:39 20 Kwiecień 2019
Pamiętniki – świadkowie losów ofiar Holokaustu

Pamiętniki – świadkowie losów ofiar Holokaustu

© Sputnik . Valeriy Melnikov
Polska
Krótki link
12411

Głos ofiar i świadków zagłady, a także ich dzieci i wnuków stanie się motywem przewodnim wydarzenia, które obejmie prawie 300 placówek w kilkudziesięciu krajach świata. Specjalny pokaz amerykańsko-polskiej koprodukcji „Kto napisze naszą historię?", odbędzie się w Międzynarodowy Dzień Pamięci o Ofiarach Holokaustu.

Auschwitz
© Sputnik . Valeriy Melnikov
Transmisja filmu, opowiadającеgo o losach Archiwum Getta Warszawskiego, odbędzie się 27 stycznia. Święto zostało uchwalone 1 listopada 2005 roku przez Zgromadzenie Ogólne ONZ w celu uczczenia pamięci ofiar pochodzenia żydowskiego, wymordowanych w czasie II wojny światowej przez nazistowskie Niemcy. Datę obchodów wyznaczono zaś na 27 stycznia — rocznicę wyzwolenia obozu zagłady Auschwitz-Birkenau przez Armię Czerwoną w 1945 roku.

Za drutem kolczastym wyzwolenia doczekało się około 7 tys. więźniów. Żołnierze radzieccy znaleźli w obozie około 600 zwłok ludzi, zastrzelonych przez esesmanów w trakcie wycofywania się z Auschwitz oraz zmarłych z wycieńczenia. To zaledwie znikoma liczba ofiar tej fabryki śmierci: jak szacują historycy, w ciągu niespełna 5 lat istnienia w Auschwitz zginęło od 1 do 1,5 miliona ludzi. W tym 70-75 tys. Polaków i około 15 tys. radzieckich jeńców wojennych. Większość, czyli około 1-1,35 mln stanowili Żydzi.

W tłumaczeniu słowo holokaust oznacza «całospalenie". Dokładnej liczby jego ofiar nie zna nikt. Cyfra, jaką orientacyjnie podają historycy, to ok. 6 mln osób. Właśnie tylu Żydów zamordowali naziści w czasie II wojny światowej — jedną trzecią całej całej populacji tego narodu.

Ogłaszając Międzynarodowy Dzień Pamięci o Ofiarach Holokaustu, Zgromadzenie Ogólne ONZ  odrzuciło w ten sposób nieuznawanie Holokaustu jako wydarzenia historycznego.

Prawie 74 lata dzielą nas od zakończenia II wojny światowej Jest coraz mniej świadków, którzy mogliby opowiedzieć o tych najmroczniejszych wydarzeniach XX wieku. Tymczasem kolejne pokolenia podejmują próby zrozumienia tamtych tragicznych doświadczeń — umożliwiają im to zachowane archiwa.

Tajne Archiwum Getta Warszawskiego pomogło w stworzeniu filmu pt. „Kto napisze naszą historię?", który powstał na podstawie książki amerykańskiego historyka Samuela D. Kassowa. Jest to fabularyzowany dokument o organizacji Oneg Szabat — Radość Soboty. Przedstawiając film Anna Majchrowska z Żydowskiego Instytutu Historycznego wyjaśnia, że Oneg Szabat to grupa, powołana w czasie okupacji przez historyka Emauela Ringelbluma w celu dokumentowania życia społeczności żydowskiej w warszawskim getcie i w Polsce. "Ważne było dla Emanuela Ringelbluma, żeby dokumentować los każdego człowieka, żeby powstał dokument, który na bieżąco nam pokaże, co ludzie myśleli, czego się obawiali, jakie były dowcipy w getcie, jak wyglądało to życie z punktu widzenia każdej pojedynczej osoby" —powiedziała Anna Majchrowska

Archiwum zawiera prawie 30 tysięcy dokumentów. Tuż przed wybuchem powstania w getcie podzielono je na trzy części i zakopano. Do tej pory odnaleziono dwie z nich.

Archiwum Ringelbluma zostało wpisane na Listę Pamięci Świata UNESCO jako zabytek światowego dziedzictwa. Jest ono unikalnym zbiorem dokumentów, stanowiących jedno z najważniejszych świadectw zagłady polskich Żydów.

Film pt. „Kto napisze naszą historię?" wyreżyserowała Roberta Grossman, jako producentka wsparła ją Nancy Spielberg, młodsza siostra Stevena Spielberga.  W jednym z wywiadówpowiedziała: „ Po stworzeniu przez mojego brata Stevena przejmującego filmu pt. «Lista Schindlera », a następnie założeniu Fundacji Zapisu Historii Ocalonych z Szoah, poczułam wewnętrzny przymus, aby tworzyć filmy takie jak «Kto napisze naszą historię», które dzielą się tymi niesamowitymi opowieściami ze światem".

Dziś losy zbioru stały się tematem produkcji filmowej, która powstawała w Warszawie. Główne role zagrali Piotr Głowacki, Jowita Budnik i Wojciech Zieliński.

27 stycznia projekcje filmu odbędą się w kinach, instytucjach naukowych i kulturalnych, bibliotekach, synagogach w krajach Europy, Australii, Ameryki i w Centrach Informacji ONZ od Belgii po Namibię oraz Trynidad i Tabago. W Polsce film będzie można oglądać tego dnia w Muzeum Auchwitz-Birkenau, Żydowskim Instytucie Historycznym i Muzeum Historii Żydów Polskich Polin. Później projekt trafi do dystrybucji.

Jak poinformowano, zostanie pokazany również w rosyjskim Jekaterynburgu.

A w Moskwie dokumenty i dzienniki byłych więźniów stały się fundamentem wystawy pt. „Anna Frank. Pamiętniki Holokaustu", przygotowanej przez Muzeum Żydowskie i Centrum Tolerancji.

W latach II wojny światowej wielu Żydów prowadziło pamiętniki, ale zachowało się tylko niewiele z nich: osobiste releacje były niszczone jako autentyczne dokumenty historyczne, będące świadectwem zbrodni. Projekt opowiada historie sześciu nastolatek, m.in. Rutki Laskier i Mary Berg, które zapisywały swoje wspomnienia z getto i stref okupacji na terytorium Polski.

Mirosław Bałka, Winterreise, 2003
Mirosław Bałka
Mirosław Bałka, "Winterreise", 2003
Przetłumaczony na 67 języków pamiętnik Anny Frank to klasyka literatury, opisującej Holokaust. Anna prowadziła go od 1942 roku, ukrywając się przed nazistami w Amsterdamie, ale w 1944 roku całą jej rodzinę wysłano do obozu koncentracyjnego, gdzie dziewczynka zmarła na tyfus.

„Polską Anną Frank" nazywana jest Rutka Laskier. Jej rodzina mieszkała w Będzinie na Śląsku, dziewczynka zaczęła prowadzić pamiętnik na początku 1943 roku, kiedy w mieście zostało założone getto. Jeden z pierwszych wpisów poświęcony jest selekcji Żydów, którzy mają trafić do obozu zagłady Auschwitz.

Pamięci Ofiar Holokaustu. Moskwa
© Zdjęcie : Służba prasowa Rosyjskiego Kongresu Żydowskiego
Niesamowite jest to, jak zwykłe życie dorastającej dziewczyny przeplata się z całym okropieństwem getta, którego ona nie chce i nie może zrozumieć — właśnie dlatego głównym motywem przewodnim jej zwierzeń jest nadzieja. Rutka opisuje przemoc i barbarzyństwo faszystów oraz swoje odczucia: „Piszę o tym, jakby nic się nie stało. Jestem przecież młoda, mam 14 lat i jeszcze wielu rzeczy w swoim życiu nie widziałam, a już jestem taka obojętna… Zmieniam się w zwierzę, które czeka na śmierć". Rutka nie mogła przewidzieć, że jej zwierzenia zostaną kiedykolwiek opublikowane. Ukryła pamiętnik pod schodami w domu swojej koleżanki. Znaleziono go po 63 latach…

Na moskiewski projekt składają się autobiograficzne teksty, przepełnione rozterkami młodości, fotografie, pamiątki historyczne i instalacje dźwiękowe. Historyczne i emocjonalne wspomnienia z pamiętników zostały zinterpretowane przez współczesnych malarzy. Na wystawie przedstawiono obrazy słynnych arystów, dla których Holokaust, istota przemocy i pamięć o ofiarach stały się jednym z centralnych tematów ich twórczości.

Jest to m.in. Rosjanin Chaim Sokoł, francuski artysta intermedialny Christian Boltanski, protagonista akcjonizmu wiedeńskiego Hermann Nitsch i niemiecki malarz Anselm Kiefer. Trzy prace z serii przedstawił także słynny polski rzeźbiarz Mirosław Bałka.

Powstały one po wizycie artysty w Państwowym Muzeum Auschwitz-Birkenau i są poświęcone pamięci — osobistej i historycznej. Tak bardzo tragiczne wydarzenia, jak II wojna światowa, stają się stopniowo pomnikiem, a związane z nimi uczucia się zacierają.

Mirosław Bałka jest temu przeciwny, próbuje ocalić najbardziej znaczące fragmenty dawnych wydarzeń, aby ponownie nas poruszyły, i aby nigdy nie powtórzono tragicznych błędów przeszłości.

Mirosław Bałka, Winterreise, 2003
Mirosław Bałka
Mirosław Bałka, "Winterreise", 2003
Odpowiadając na pytanie, dlaczego sięgnął po temat Holokaustu, artysta odparł: „Poczułem wstyd, że tak mało o tym wiem". Pewnego dnia w 1942 roku z jego rodzimego Otwocka wywieziono 8 tys. Żydów, czyli 75% społeczności żydowskiej — wspomina rzeźbiarz.

Auschwitz
© REUTERS / Kacper Pempel
„Kiedy byłem uczniem, nikt nam o tym nie opowiadał. I dopiero po 1989 roku zaczęto mówić o tym otwarcie. Będąc artystą musiałem się wypowiedzieć, zwrócić uwagę na tę historię. I właśnie dlatego zająłem się tym, czego sam nie przeżyłem".

Zobacz również:

Izraelski historyk oskarża: Tu próbują zapomnieć o Holokauście
Merkel: Niemcy ponoszą odpowiedzialność za Holokaust
„Holokaust: unicestwienie, wyzwolenie, ratunek"
Tagi:
ofiary, Holokaust, Żydzi, getto, archiwum, film, Dzień Pamięci Ofiar Holokaustu, Auschwitz-Birkenau, Izrael, USA, Rosja, Warszawa, Polska
Standardy społecznościDyskusja
Komentarz przez FacebookKomentarz przez Sputnik
  • Komentarz