Warszawa+ 23°C
Moskwa+ 20°C
Na żywo
    Rewolucja 1917, Petersburg, zdjęcie archiwalne

    Rosyjska rewolucja oczami zachodnich historyków

    © Sputnik .
    Świat
    Krótki link
    100. jubileusz rewolucji 1917 roku (29)
    6126

    Co by było, gdyby car Mikołaj II nie zrzekł się tronu, a Niemcy nie zezwolili Leninowi na powrót do Rosji? Mówi się, że historia nie zna trybu przypuszczającego, jednak nawet po upływie stulecia specjaliści zadają sobie te pytania.

    Z okazji rocznicy rewolucji 1917 roku wydawnictwo „Alpina Non-Fiction" przygotowało publikację pt. „Historyczna nieuchronność? Kluczowe wydarzenia rosyjskiej rewolucji". W książce brytyjskiego dyplomaty, byłego ambasadora Wielkiej Brytanii w Rosji sira Tony'ego Brentona zebrano artykuły znanych zachodnich historyków. Dzisiaj przedstawimy kilka fragmentów tej publikacji.

    Rozdział pt. „Ostatni car" autorstwa Donalda Crawforda poświęcony jest wydarzeniom z marca 1917 roku, kiedy car Mikołaj II zrzekł się tronu na rzecz swojego brata Michała. Zdaniem brytyjskiego historyka do upadku dynastii Romanowów w dużym stopniu przyczyniła się cesarzowa Aleksandra Fiodorowna, która była z pochodzenia Niemką.

    „Kiedy w 1915 roku Mikołaj II przejął obowiązki Naczelnego Dowódcy i przybył do Stawki w Mohylewie, około 700 km od stolicy, powierzył małżonce sprawowanie kontroli nad ministrami, którzy pozostali w Piotrogrodzie. W ciągu kolejnych dwóch lat rząd zmieniał się stopniowo w jej gabinet. Ministrowie byli mianowani tylko za zgodą znienawidzonego przez wszystkich Grigorija Rasputina, postaci bardzo niejednoznacznej: jedni historycy uważają go za amoralnego szarlatana i oszusta, natomiast inni przekonują, że Rasputin był prawdziwym uzdrowicielem i wizjonerem, dzięki czemu miał tak duży wpływ na rodzinę carską. Aleksandra Fiodorowna głęboko wierzyła, że tylko posiadający „boski duch" Rasputin może uratować przed śmiercią jej chorego na hemofilię syna. Tym niemniej według autora artykułu nikt nie planował wtedy odsunięcia od władzy całej dynastii Romanowów.

    Zarówno zwolennicy, jak i przeciwnicy rodziny carskiej chcieli, aby Mikołaj II abdykował na rzecz 12-letniego księcia Aleksego. Regentem do czasu osiągnięcia przez Aleksego pełnoletniości miał być młodszy brat Mikołaja II, wielki książę Michał Aleksandrowicz Romanow.

    Jednak spóźniona abdykacja Mikołaja II była demonstracją słabości rosyjskiej monarchii — uważa Crawford.

    Wiadomość o zrzeczeniu się tronu przez cara rozeszła się błyskawicznie, a kuzyn Mikołaja II, król Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Jerzy V, napisał tej nocy w swoim pamiętniku: „Obawiam się, że wszystkiemu winna jest Aliki (cesarzowa), a Niki przejawił słabość".

    Zdaniem brytyjskiego historyka na tym wszystko mogło się skończyć — „historyczna nieuchronność" — czyli abdykacja cara, uratowałaby Rosję przed rewolucją. Mikołaj II zmienił jednak zdanie i po kilku godzinach wydał drugi manifest o abdykacji, w którym zrzekł się tronu również w imieniu swojego następcy — księcia Aleksego. Dzisiaj można się już tylko domyślać, jakie były motywy tej decyzji. Być może była ona podyktowana strachem o śmiertelnie chorego syna. Mikołaj II nigdy nie uświadomił sobie, co zrobił — pisze Donald Crawford: z powodu swoich „uczuć ojcowskich" ostatni rosyjski car sprowadził zgubę na całą dynastię.

    W rozdziale pt. „Na scenę wchodzi Lenin" historyk Sean McMeekin zastanawia się, w jaki sposób Władimir Uljanow został wodzem rewolucji. Zdaniem autora w kwietniu 1917 roku Lenin, który wrócił ze Szwajcarii do Rosji, po prostu umiejętnie wykorzystał sytuację. Według historyka propozycję powrotu do Rosji złożyło rewolucjoniście niemieckie Ministerstwo Spraw Zagranicznych, a osobiście zatwierdził ją kanclerz Cesarstwa Niemieckiego Theobald von Bethmann Hollweg.

    Zdaniem McMeekina przyjazd Lenina kardynalnie zmienił nie tylko rozkład sił na rosyjskiej arenie politycznej, ale wpłynął także na dalsze losy kraju.

    „W ciągu około dwóch tygodni Leninowi udało się zradykalizować krajobraz polityczny kraju. (…) Mówiąc językiem marketingu politycznego, wyrobił on sobie markę jako lider opozycji antywojennej i antyrządowej. Musiał tylko przestrzegać głoszonych zasad i czekać, aż inni przywódcy, zmuszeni do prowadzenia tracącej na popularności wojny, wystraszą się go".

    Kluczowe wydarzenia tamtych dni rozegrały się 24 października 1917 roku — pisze brytyjski historyk Orlando Figes. „U wrót Instytutu Smolnego ustawiono karabiny maszynowe, a wierni premierowi Rządu Tymczasowego (Aleksandrowi — red.) Kiereńskiemu czerwonogwardziści byli w stanie gotowości i sprawdzali przepustki wchodzących. Chociaż Lenin nie posiadał przepustki, to po zmieszaniu się z tłumem udało mu się przejść obok żołnierzy.

    Kreml
    © Sputnik . Vladimir Vyatkin
    Skierował się od razu do sali nr 36, gdzie bolszewicy zorganizowali zebranie przedwyborcze, i zmusił ich do zwołania Komitetu Centralnego partii. Komitet Centralny wydał rozkaz rozpoczęcia powstania". Zdaniem uczonego, gdyby czerwonogwardziści nie wpuścili wtedy Lenina do Instytutu Smolnego, nie doszłoby do powstania bolszewików i losy kraju potoczyłyby się zupełnie inaczej. „Najprawdopodobniej tak czy inaczej doszłoby do wojny domowej, jednak nie takich rozmiarów jak tamten konflikt zbrojny, który trwał w Rosji od 1917 do 1922 roku.

    «Historyczna nieuchronność» odcisnęła swoje piętno na wydarzeniach związanych z Wielką Rewolucją Rosyjską, począwszy od abdykacji cara, rewolucji październikowej i dyktatury bolszewików, skończywszy na czerwonym terrorze i wojnie domowej ze wszystkimi jej konsekwencjami dla władzy radzieckiej — uważają zachodni historycy. Jednak samo zwycięstwo Lenina 25 października było rezultatem przypadku. Gdyby rozpoznały go wierne rządowi oddziały, historia mogłaby potoczyć się inaczej".

    Tematy:
    100. jubileusz rewolucji 1917 roku (29)

    Zobacz również:

    Tu-22M3 zbombardowały pozycje terrorystów w Syrii (wideo)
    Ksenia Sobczak o swoich związkach z Putinem
    Koniec z anonimowością w rosyjskim Internecie
    Tagi:
    rewolucja, Rosja
    Standardy społecznościDyskusja
    Komentarz przez FacebookKomentarz przez Sputnik
    • Komentarz