14:46 20 Październik 2018
Na żywo
    Moskwa w erze mezozoicznej

    Jak wyglądała Moskwa w erze mezozoicznej

    © Illustration of RIA Novosti/Alina Polyanina/Depositphotos
    Świat
    Krótki link
    4140

    150 milionów lat temu Moskwa była częścią morza. Uzębione gady polowały na głowonogi, morskie krokodyle goniły gigantyczne ośmiornice, a po nielicznych wyspach przechadzały się dinozaury. Najciekawsze znaleziska paleontologiczne w rosyjskiej metropolii - w naszym materiale.

    „Moskwa stoi na dnie jurajskiego morza. Na mapie geologicznej miasta i okolic można wyraźnie zobaczyć, że prawie połowę terytorium pokrywają osady z okresu jurajskiego. 200-145 mln lat temu poziom oceanów był o sto metrów wyższy niż obecnie” — mówi Andriej Żurawliow, profesor Katedry Biologicznej Ewolucji Wydziału Biologicznego Moskiewskiego Uniwersytetu Państwowego im. Łomonosowa (MGU).

    W chłodnych morzach okresu jurajskiego, nasyconych fosforem i tlenem, rozmnożyły się drobne jednokomórkowe organizmy. Zjadały je skorupiaki (głównie małże), skorupiaki zjadały głowonogie mięczaki — amonity, belemnity, podobne do ośmiornicy dziesięciometrowe wampiromorfy i dwudziestometrowe kalmary z ogromnymi hakami na mackach. A cała ta armia mięczaków była z kolei pożywieniem dla morskich jaszczurów — pliozaurów, plezjozaurów i ichtiozaurów. Łańcuch pokarmowy działał sprawnie.

    Amonit
    © Sputnik . Alfia Enikeeva
    Amonit

    Morze powstało na miejscu dzisiejszej Moskwy w połowie okresu jurajskiego. Na początku jury był tu suchy ląd, z rzekami, bagnami i jeziorami. Na wschód od Moskwy znajdujemy szczątki żółwi bagiennych, datowane na 165 milionów lat. Potem, z powodu osiadania skorupy ziemskiej ląd opuścił się, a z południowego wschodu nadeszły masy wodne. Moskwa stała się częścią wielkiego Morza Środkoworuskiego — mówi Wasilij Mitta, pracownik naukowy Instytutu Paleontologicznego im. Borisjaka Rosyjskiej Akademii Nauk.

    Naukowiec demonstruje najnowszą wersję skali geochronologicznej — złotego standardu w paleontologii i geologii. Specjaliści, dla których czas geologiczny i chronologia wydarzeń z odległej przeszłości są bezpośrednimi przedmiotami badań, rzadko podają dokładne daty. Dla nich ważniejsze jest to, że skamieniałości odnoszą się, na przykład, do berriasu lub tytonu, a nie do ich wieku w ciągu milionów lat.

    Paleontolog Wasilij Mitta
    © Sputnik . Alfia Enikeeva
    Paleontolog Wasilij Mitta

    Mitta żartuje, że na skali czasu geologicznego mieści się cała historia Ziemi: zmieniają się kolejne epoki, powstające i ginące gatunki, a także Moskwa, to pojawiająca się, to skrywająca się pod wodą

    „Morze pojawiło się tu około 160 milionów lat temu, z początku było płytkie — kilkadziesiąt metrów. Na dnie odkładały się przeważnie piaszczyste osady. Później głębokość wzrosła, a osady stały się bardziej gliniaste. W zbiornikach wodnych u amonitów są co najmniej trzy ekologiczne nisze: plankton blisko powierzchni, nekton w środku i epibentos na dnie. Różnorodność nisz ekologicznych determinuje różnorodność gatunków. Jeśli morze jest płytkie i przybrzeżne, to nisze ekologiczne będą się zbliżać i kurczyć, a zwierzęta nie będą się znacznie różnić. Pod koniec jury w Morzu Środkoworuskim żyło stosunkowo niewiele gatunków amonitów i belemnitów, osady znowu są przeważnie piaszczyste, z czego wynika, że morze nie było głębokie” — opowiada paleontolog.

    Amonity i belemnity są najczęstszymi znaleziskami z okresu jurajskiego w Moskwie i obwodzie moskiewskim. Belemnity wyglądały jak kalmary, ale miały potężny szkielet wewnętrzny.

    Amonity przypominały ośmiornice (niektórzy badacze uważają ich za dalekich krewnych) i żyły w spiralnie skręconych muszlach. Głowonogi te były padlinożercami i kanibalami: czasami zjadały własne młode.

    „Amonity są bardzo różne. Są małe, które mają od pięciu do dziesięciu centymetrów średnicy, a czasami znajdujemy „koła” o średnicy pół metra” — kontynuuje Wasilij Mitta.

    Mitta jest jednym z największych na świecie specjalistów w dziedzinie amonitów z okresu jurajskiego. Ciasne pomieszczenia jego laboratorium w Instytucie Paleontologicznym są całkowicie wypełnione ogromnymi szafami, a w każdej z nich są tysiące prehistorycznych skamieniałości.

    Amonity
    © Sputnik . Alfia Enikeeva
    Amonity

    „To nie wszystkie nasze odkrycia. Większość znajduje się w Muzeum Paleontologicznym i w budynku głównym Instytutu na ulicy Profsojuznej. Przy okazji, widzi Pan ten pięknie zachowany amonit?— Mitta pokazuje karton z ciekawie zakręconą muszlą. — Został odkopany w Moskwie. W ogóle, jedną z cech szczególych regionu stołecznego jest to, że zachowało się tu w stosunkowo dobrym stanie wiele skamieniałości”.

    „Około 140 milionów lat temu Morze Środkoworuskie utraciło połączenie z południowymi i zachodnimi morzami, stało się płytkie i zaczęła się w nim rozwijać specyficzna fauna endemiczna. Stąd też teraz mamy trudności z porównaniem naszych skamieniałości z późnej jury ze skamieniałościami odkrytymi w innych miejscach. Na przykład, górna część tytonu praktycznie nie pokrywa się z piętrem tytonu w skali zachodnioeuropejskiej. W rezultacie mamy wiele różnych hipotez, których nie możemy na razie udowodnić” — dodaje Mitta.

    Kiedy amonity się odkopuje, ich muszle z masy perłowej lśnią i migoczą. Potem blask znika, a skamieliny zyskują wygląd znany wszystkim ze szkolnych podręczników biologii.

    „Masa perłowa muszli amonitów to jeden z najbardziej wytrzymałych i jednocześnie lekkich naturalnych kompozytów. Te mięczaki mogą pływać szybko i nie bać się, że będą zjedzone przez pierwszego lepszego drapieżnika. Tylko gigantyczne gady morskie mogły przegryźć lub rozkruszyć skorupę dużymi mocnymi zębami” — mówi Andriej Żurawliow.

    Największymi drapieżnikami w „moskiewskim” morzu były długoszyje plezjozaury, pliozaury z długimi pyskami, morskie krokodyle i rybojaszczury — ichtiozaury, które osiągały długość piętnastu metrów. Doskonale pływały dzięki potężnym szerokim płetwom i elastycznej skórze, pogrążając się w głębinach.

    Nad jurajskim morzem latały skrzydlate gady, a na niewielkich archipelagach żyły dinozaury i prehistoryczne ssaki.

    „Jurajskie osady powierzchniowe w rejonie moskiewskim zachowały się w bardzo nietypowych warunkach: wypełniają krasy w wapieniu epoki karbonu. Zgromadzone tam skamieliny są bardzo zróżnicowane: spotyka się zęby małych mięsożernych dinozaurów i małych prehistorycznych ssaków trójguzkowców, nazwanych tak ze względu na charakterystyczny kształt zębów” — wyjaśnia profesor.

    Kiedyś zwierzęta te błądziły pośród wyspowych zarośli z miłorzębu i trąbiastych paproci. W słodkowodnych jeziorach na wyspach żyły płazy pancerne, salamandry, żółwie, dwudyszne ryby i prehistoryczne rekiny. W przeciwieństwie do współczesnych rekinów rekin z okresu jury nie mógł konkurować z wszechobecnymi w morzu drapieżnymi gadami.

    „Narzędzia paleontologa to łopata, kilof i młot. Z ich pomocą możemy wyodrębnić skamieniałości ze złóż rodzimych. Oczyszczamy je z nadmiaru skały w specjalnych pudełkach. Wcześniej nie trzeba chodzić daleko po takie znaleziska: na brzegu rzeki Moskwy nie brakowało odkrytych skał ze szczątkami prehistorycznych zwierząt. Teraz takich miejsc jest mniej, ale nadal są” — mówi Wasilij Mitta.

    Według niego amatorzy muszli amonitów i kręgów ichtiozaurów mogą spróbować swoich sił na brzegu w rejonie Fili i Kuncewo. Prehistoryczne skamieliny znajdują się w Kołomienskoje, niedaleko parku muzealnego oraz w Saburowo. Jedno z najbogatszych w znaleziska miejsc to trwająca budowa w centrum biznesu „Moscow City”, ale żeby się tam dostać, potrzebne jest specjalne zezwolenie.

    W ubiegłym roku, w pobliżu stacji „Łomonosowskij Prospekt” ludzie dosłownie na ziemi znajdowali muszle amonitów i belemnitów. Teraz laikowi najłatwiej odkryć ślady skamielin zwierzęcych na budowie stacji metra. Ziemia, która jest usuwana podczas budowy nowych stacji, transportowana jest na różne trawniki miejskie — podsumowuje badacz.

    Zobacz również:

    Paleontolodzy znaleźli w Rosji szczątki morskiego zwierzęcia wielkości autobusu
    Z Atlantyku wyłowiono „żywą skamielinę”
    Tagi:
    paleontologia, Wasilij Mitta, Andriej Żurawliow, Rosja, Moskwa
    Standardy społecznościDyskusja
    Komentarz przez FacebookKomentarz przez Sputnik
    • Komentarz